WIBOR a Rozporządzenie BMR - zgodność z prawem UE

Czym jest Rozporządzenie BMR?

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z 8 czerwca 2016 r. (Benchmarks Regulation, BMR) to kluczowy akt prawny regulujący wskaźniki referencyjne stosowane w umowach finansowych. Weszło w życie 1 stycznia 2018 r.

BMR powstało w reakcji na globalne skandale manipulacji wskaźnikami - przede wszystkim LIBOR (London Interbank Offered Rate), gdzie kilkanaście banków zapłaciło miliardy dolarów kar za fałszowanie kwotowań.

Wymogi BMR wobec wskaźników

• Art. 7 - Dane wejściowe: wskaźnik powinien opierać się na danych wystarczających do dokładnego i wiarygodnego odzwierciedlenia rynku lub realiów gospodarczych
• Art. 11 - Metodologia: solidna, niezawodna, odporna na manipulacje
• Art. 12 - Hierarchia: pierwszeństwo danych transakcyjnych nad kwotowaniami i szacunkami
• Art. 14 - Transparentność: administrator publikuje metodologię
• Art. 34 - Licencja: administrator musi uzyskać zezwolenie organu nadzoru

Status WIBOR w świetle BMR

GPW Benchmark S.A. posiada licencję administratora wskaźników referencyjnych udzieloną przez KNF. WIBOR figuruje w Rejestrze Administratorów i Wskaźników ESMA (Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych).

Formalnie, WIBOR spełnia wymogi BMR - posiada licencję, opublikowaną metodologię, procedury zarządzania konfliktami interesów. TSUE w wyroku C-471/24 wskazał, że kontrola zgodności z BMR należy do administratora i organu nadzoru, nie do sądów cywilnych.

Argumenty krytyków

1. Art. 12 wymaga hierarchii danych - WIBOR opiera się na kwotowaniach (deklaracjach), nie na transakcjach. Rynek pożyczek międzybankowych w Polsce jest marginalny. Krytycy twierdzą, że brak danych transakcyjnych narusza hierarchię BMR
2. „Dokładne i wiarygodne odzwierciedlenie rynku” - jeśli rynek pożyczek międzybankowych praktycznie nie istnieje, to czego WIBOR jest odzwierciedleniem?
3. Raport NIK (2024) - wykazał, że nadzór KNF miał charakter „analityczny”. Pytanie: czy licencja BMR jest warta tyle, ile nadzór, który ją wydał?
4. Wycofanie WIBOR do 2028 r. - sam fakt reformy (zastąpienie POLSTR-em) sugeruje, że regulator dostrzega ograniczenia dotychczasowego wskaźnika

Stanowisko TSUE

W wyroku C-471/24 Trybunał jednoznacznie stwierdził, że:

• WIBOR jako wskaźnik posiadający licencję BMR jest legalny
• Sądy cywilne nie badają metodologii ani zgodności z BMR
• Odpowiedzialność za prawidłowość wskaźnika spoczywa na administratorze i organie nadzoru

Ale - i to jest kluczowe - Trybunał nie stwierdził, że banki mogą bezkrytycznie powoływać się na BMR jako tarcz przed odpowiedzialnością za brak informacji o ryzyku.

Umowy sprzed i po BMR

Umowy zawarte przed 1 stycznia 2018 r. - WIBOR nie podlegał wówczas regulacji BMR. To dodatkowy argument: konsument zawarł umowę opartą o wskaźnik, który w dacie zawarcia nie był regulowany żadnym unijnym aktem prawnym. Bank powinien tym bardziej wyjaśnić ryzyko.

Umowy po BMR - bank może argumentować, że wskaźnik jest regulowany i licencjonowany. Ale nie zwalnia to z obowiązku informacyjnego wobec konsumenta indywidualnego.

Podsumowanie

BMR daje WIBOR formalne ramy prawne i licencję. Nie oznacza to, że wskaźnik jest „idealny” - ale oznacza, że jego kwestionowanie w sądzie cywilnym jest ograniczone. Skuteczna strategia procesowa powinna skupiać się na obowiązkach informacyjnych banku, nie na metodologii WIBOR.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Autor - adw. Piotr Karczewski, Kancelaria Adwokacka LEX FORTE.